Wat betekent 10:1 bij paddenstoelenextracten? Uitleg en voorbeelden
Op de verpakking van een paddenstoelenextract staat soms 10:1, 15:1 of 20:1. Zo'n verhouding beschrijft in beginsel hoeveel grondstof is gebruikt ten opzichte van de hoeveelheid verkregen extract. Maar het getal vertelt niet hoeveel bètaglucanen, triterpenen of andere stoffen er in het eindproduct zitten. Daarvoor zijn aanvullende productgegevens en laboratoriummetingen nodig.
Hieronder lees je hoe de verhouding wordt berekend, waarom verschillende fabrikanten er iets anders mee kunnen bedoelen en welke vragen helpen bij het vergelijken van paddenstoelenproducten.
1. Wat betekent 10:1 in de praktijk?
Bij een verhouding van 10:1 staat het eerste getal voor tien gewichtsdelen van de oorspronkelijke grondstof en het tweede voor één gewichtsdeel extract. In een eenvoudig rekenvoorbeeld wordt 10 kilogram gedroogd schimmelmateriaal verwerkt tot 1 kilogram droog extract. De verhouding van de gebruikte massa tot het verkregen extract is dan 10 gedeeld door 1, dus 10:1.
Dit is een rekenvoorbeeld, geen beschrijving van een specifieke productiebatch. In de praktijk moet duidelijk zijn of de fabrikant rekent met vers of gedroogd materiaal, met een vloeibaar of gedroogd extract en met of zonder later toegevoegde hulpstoffen. Zonder die details is het etiketgetal moeilijk te controleren.
2. De gebruikte massa is niet hetzelfde als de hoeveelheid werkzame stof
Een extractieverhouding zegt iets over massa's binnen het productieproces. Het is geen chemische analyse. Stel dat twee fabrikanten allebei 10 kilogram uitgangsmateriaal verwerken tot 1 kilogram eindproduct. Hun producten kunnen toch uiteenlopen doordat ze andere soorten, schimmeldelen, oplosmiddelen, temperaturen of droogmethoden gebruiken.
Ook de samenstelling van het oorspronkelijke materiaal verschilt per soort, herkomst, groeisubstraat en batch. Daarom kun je uit 10:1 op zichzelf geen percentage bètaglucanen of andere gemeten verbindingen afleiden.
3. Wat is het verschil tussen een oorspronkelijk extract en een extract met hulpstoffen?
Sommige droge extracten bevatten naast het verkregen schimmelextract een dragermiddel of andere hulpstof. Die kan om technologische redenen worden toegevoegd, bijvoorbeeld om een poeder te verwerken. Daardoor kan het gewicht van het verkochte eindproduct groter zijn dan het gewicht van het oorspronkelijke, niet-verdunde extract.
Een fictief voorbeeld maakt dit zichtbaar:
- Startmateriaal: 10 kilogram gedroogde paddenstoel.
- Na extractie en droging: 0,8 kilogram oorspronkelijk droog extract.
- Toegevoegd dragermiddel: 0,2 kilogram.
- Verkregen eindpoeder: 1,0 kilogram.
Ten opzichte van het totale eindpoeder is de massaverhouding 10:1. Ten opzichte van het oorspronkelijke extract is die 12,5:1. Welk cijfer passend is voor de productspecificatie hangt af van de gehanteerde definitie. Juist daarom zijn een duidelijke verklaring van de berekening én de vermelding van toegevoegde stoffen belangrijk.
De European Medicines Agency (EMA) maakt in haar richtlijnen voor plantaardige geneesmiddelen onderscheid tussen de verhouding tot een bereiding en de verhouding tot het oorspronkelijke extract zonder hulpstoffen. Dat is een nuttig begrippenkader, maar die richtlijnen zijn niet zonder meer de wettelijke productspecificatie voor paddenstoelen die als voedingsmiddel worden verkocht.
4. Is 20:1 automatisch beter of geconcentreerder dan 10:1?
Nee. Het is verleidelijk om een hogere extractieverhouding als een hoger kwaliteitscijfer te lezen, maar dat volgt niet uit de verhouding. Een fabrikant kan bij een hoger getal minder massa overhouden zonder dat daarmee vaststaat welke chemische verbindingen behouden zijn gebleven.
De volgende twee fictieve voorbeelden tonen waarom gemeten samenstelling nodig is:
- Extract A: 500 milligram extract met een gemeten gehalte van 10% van een bepaalde verbindingengroep bevat rekenkundig 50 milligram van die groep.
- Extract B: 250 milligram extract met een gemeten gehalte van 20% van dezelfde verbindingengroep bevat eveneens rekenkundig 50 milligram.
Deze vergelijking zegt niets over opneembaarheid, biologische activiteit of gezondheidseffecten. Ze laat alleen zien dat een hoeveelheid en een meetpercentage andere informatie geven dan een extractieverhouding.
5. Welke invloed hebben water, ethanol en droogtechniek?
Bij heetwaterextractie worden bestanddelen uit schimmelmateriaal overgebracht naar water. Ethanol heeft andere oploseigenschappen en kan daardoor andere bestanddelen oplossen. Bij dubbele extractie worden zulke stappen gecombineerd. De naam van de methode zegt echter niet hoeveel van een specifieke verbinding daadwerkelijk in het eindproduct terechtkomt.
Ook filtratie, concentreren, drogen en eventueel mengen met andere stoffen kunnen invloed hebben op de uiteindelijke samenstelling. Twee producten met dezelfde verhouding en dezelfde soortnaam kunnen daardoor van elkaar verschillen. Een transparante productspecificatie geeft ten minste aan welk materiaal is verwerkt, welke extractiemethode is gebruikt en welke bestanddelen zijn geanalyseerd.
6. Waar moet je op letten bij een paddenstoelenextract?
Met de volgende vragen kun je een productomschrijving kritisch lezen:
- Welke schimmelsoort? Is de wetenschappelijke soortnaam duidelijk vermeld, en niet alleen een algemene handelsnaam zoals reishi?
- Welk uitgangsmateriaal? Is het vruchtlichaam, mycelium of een combinatie? Is er substraat mee verwerkt?
- Hoe is de verhouding berekend? Gaat het om vers of gedroogd startmateriaal, oorspronkelijk extract of eindpoeder met hulpstoffen?
- Welke extractiemethode? Water, ethanol of een combinatie? Wordt de gebruikte methode voldoende uitgelegd?
- Welke stoffen zijn werkelijk gemeten? Zijn gehaltes afkomstig uit een laboratoriumrapport, en met welke analysemethode?
- Bij welke batch hoort het rapport? Zijn batchnummer, meeteenheden en onderzochte parameters terug te vinden?
Een antwoord op deze vragen is informatiever dan een los getal op de voorkant van een verpakking.
7. Wat vertelt een Certificate of Analysis (CoA)?
Een Certificate of Analysis is een analyserapport bij een grondstof of productbatch. Afhankelijk van het onderzoek kan het onder meer metingen van specifieke bestanddelen, microbiologische parameters of ongewenste verontreinigingen bevatten. Controleer of het rapport daadwerkelijk hoort bij de aangeboden batch.
Let verder op de naam van het laboratorium, de gebruikte analysemethode, de eenheid van het resultaat en de datum van de test. Een algemene mededeling dat een product is 'getest' is niet hetzelfde als een controleerbaar meetresultaat. Ook een CoA bewijst niet automatisch een gezondheidseffect of een superieure productkwaliteit: het document laat vooral zien wat precies is onderzocht en gemeten.
8. Veelgestelde vragen
Is 10:1 hetzelfde als tien keer zo sterk?
Nee. Zonder definitie van 'sterk' en zonder meetgegevens over de betreffende stoffen kun je dat niet concluderen.
Mag je uit 10:1 afleiden hoeveel gedroogde paddenstoel er in één capsule zit?
Je kunt alleen een theoretische grondstofequivalentie berekenen als de verhouding, de hoeveelheid werkelijk extract en de grondslag van de berekening volledig bekend zijn. Zo'n berekening is geen uitspraak over gelijkwaardige samenstelling of werking.
Betekent een lager extractgetal een slechter product?
Nee. De gewenste samenstelling, het gebruikte materiaal, de procesbeheersing en de controlemetingen zijn relevanter dan de verhouding alleen.
Conclusie
Een extractverhouding van 10:1 is een technische aanduiding voor een massaverhouding, geen zelfstandige kwaliteitsgarantie. Om paddenstoelenextracten zorgvuldig te vergelijken heb je informatie nodig over soort, uitgangsmateriaal, berekening, extractiemethode, hulpstoffen en gemeten samenstelling. Wie die gegevens naast elkaar legt, krijgt een betrouwbaarder beeld dan wie uitsluitend de hoogste verhouding kiest.
Bronnen en verantwoording
European Medicines Agency. Guideline on quality of herbal medicinal products/traditional herbal medicinal products, Revision 3. Deze richtlijn beschrijft definities van extractieverhoudingen en het onderscheid tussen oorspronkelijk extract en toegevoegde hulpstoffen bij plantaardige geneesmiddelen.
European Medicines Agency. Questions and answers on quality of herbal medicinal products/traditional herbal medicinal products, Revision 7. Achtergrond bij onder meer de wijze van vermelden van extractieverhoudingen en productspecificaties.
De EMA-richtlijnen zijn hier gebruikt om technische begrippen te verduidelijken; zij zijn niet automatisch van toepassing als juridische norm voor paddenstoelenvoedingsmiddelen. Alle genoemde productiegetallen en concentraties in de rekenvoorbeelden zijn fictief en dienen uitsluitend als illustratie. Dit artikel doet geen uitspraken over de medische werking van paddenstoelen of commerciële extracten.