Ganoderma lucidum of Ganoderma lingzhi: waarom namen verschillen
De namen Ganoderma lucidum en Ganoderma lingzhi lijken in webshops en oudere wetenschappelijke publicaties soms uitwisselbaar. Dat is biologisch niet zorgvuldig. Schimmels die dezelfde volksnaam Reishi dragen, kunnen tot verschillende soorten behoren. De verwarring heeft een historische oorzaak: onderzoekers gebruikten lange tijd één Europese soortnaam voor een veel grotere groep glanzende lakzwammen.
Een naam hoort bij een wetenschappelijk beschreven soort
In de biologische nomenclatuur is een soortnaam gekoppeld aan een formele beschrijving en typecontext. Ganoderma lucidum werd oorspronkelijk beschreven op basis van Europees materiaal. Latere publicaties gebruikten de naam breder voor glanzende Ganoderma-vruchtlichamen uit Azië en andere werelddelen. Uiterlijke overeenkomst was daarbij jarenlang een belangrijk uitgangspunt. Het probleem: glans, kleur en hoedvorm veranderen met leeftijd, soort en groeiomstandigheden, terwijl verschillende soorten toch erg op elkaar kunnen lijken.
Daarom betekenen sensu stricto en sensu lato iets wezenlijks. Ganoderma lucidum sensu stricto verwijst naar de soort in enge, nauwe betekenis. Sensu lato duidt op een ruimer opgevatte verzameling verwanten waarvan de grenzen nog moeten worden onderzocht.
Wat veranderde door DNA-onderzoek?
Moleculaire taxonomie vergelijkt stukken erfelijk materiaal, bijvoorbeeld de ITS-regio en andere genetische markers. Door meerdere markers te combineren kunnen onderzoekers evolutionaire verwantschappen reconstrueren. Een kleurplaatje en handelsnaam zijn dan niet langer de enige aanknopingspunten. Vergelijking van Aziatische collecties met Europees typemateriaal liet zien dat de brede toepassing van de naam G. lucidum onhoudbaar was.
De studie van Wang en collega's uit 2012 koppelde veel onderzocht Chinees Lingzhi-materiaal aan G. sichuanense. Andere onderzoekers beschreven G. lingzhi als soort en bestudeerden de onderlinge naamgeving. Belangrijk is dat de taxonomische discussie niet als een eenvoudige tegenstelling tussen één juiste en één altijd foute naam kan worden samengevat. Verschillende publicaties gebruikten verschillende typecollecties, criteria en historische interpretaties.
Waarom zijn meerdere genetische markers beter?
Eén DNA-regio geeft soms onvoldoende resolutie om nauw verwante soorten overtuigend te scheiden. Daarom gebruiken moderne studies combinaties van ITS, tef1α, rpb1 en rpb2 of andere geschikte markers. Zhou en collega's analyseerden in 2015 meerdere collecties uit verschillende continenten. Zij rapporteerden dertien soorten binnen hun onderzochte G. lucidum-complex en maakten duidelijk dat de indeling niet simpelweg langs landsgrenzen loopt.
Dit betekent niet dat elke nieuwe publicatie dezelfde afbakening zal gebruiken. Taxonomie is een toetsbare, zich ontwikkelende wetenschap. Voor het vergelijken van onderzoeken is het daarom essentieel om het gebruikte materiaal, de stamcode en de identificatiemethode te vermelden.
De vergelijking uit 2016: twee commerciële stammen
Hennicke en collega's bestudeerden twee stammen die commercieel onder de noemer G. lucidum waren aangeboden. Op basis van hun analyses werden de stammen onderscheiden als G. lucidum in enge zin en G. lingzhi. Behalve verschillen in vorm en genetische kenmerken vonden de onderzoekers uiteenlopende profielen van triterpeenzuren in ethanol-extracten van de vruchtlichamen.
Daarmee levert de studie een concreet argument tegen onzorgvuldig samenvoegen van onderzoeksresultaten: een stofprofiel van één geïdentificeerde stam mag niet zonder meer worden toegeschreven aan elk product met Reishi op het etiket. Het was bovendien een vergelijking van specifieke stammen, geen universeel bewijs dat iedere partij van een soort exact hetzelfde chemische profiel heeft.
Hoe lees je een oud onderzoek kritisch?
Zoek naar de volledige naam van de onderzochte schimmel en controleer wanneer en waar die is geïdentificeerd. Is het materiaal bewaard in een collectie? Staat er een kweekstamnummer of DNA-sequentie bij? Wordt de oude naam G. lucidum gebruikt zonder herkomstinformatie, dan blijft de werkelijke soort onzeker. De veilige formulering is dan 'materiaal in de publicatie aangeduid als G. lucidum', niet automatisch G. lingzhi of G. lucidum in engere zin.
Wat betekent dit voor een productetiket?
Een productdossier is informatiever wanneer het de huidige geaccepteerde wetenschappelijke naam, gebruikte schimmeldelen, herkomst, productie en analytische controle vermeldt. De handelsnaam Reishi is nuttig voor herkenning, maar niet voldoende voor reproduceerbare kwaliteitsvergelijking. Een hoge triterpeenwaarde is geen vervanging voor correcte soortidentificatie en zegt bovendien op zichzelf niets over een klinisch effect.
De praktische conclusie is eenvoudig: de verschillen tussen G. lucidum en G. lingzhi zijn geen woordenstrijd. Ze bepalen welke biologische waarnemingen je eerlijk aan welk onderzocht materiaal kunt koppelen.
Bronnen en verdere verdieping
- Wang et al. (2012), The Species Identity of the Widely Cultivated Ganoderma. DOI: 10.1371/journal.pone.0040857.
- Zhou et al. (2015), Global diversity of the Ganoderma lucidum complex, Phytochemistry 114, 7–15.
- Hennicke et al. (2016), Distinguishing commercially grown Ganoderma lucidum from Ganoderma lingzhi. DOI: 10.1016/j.phytochem.2016.03.012.
- Loyd et al. (2018), Elucidating “lucidum”. DOI: 10.1371/journal.pone.0199738.