Maitakepoeder of Maitake-extract: wat is het verschil?
Maitake, Grifola frondosa, is verkrijgbaar als vers vruchtlichaam, gedroogde paddenstoel, fijngemalen poeder en extract. Vooral de laatste twee worden vaak door elkaar gehaald. Toch beschrijven poeder en extract verschillende productieprocessen. Dat heeft gevolgen voor de samenstelling, de manier waarop een etiket gelezen moet worden en de betekenis van laboratoriumanalyses. Het verschil zit niet in welke variant 'sterker' klinkt, maar in wat er daadwerkelijk met de grondstof is gebeurd.
Wat gebeurt er bij het maken van maitakepoeder?
Voor gewoon maitakepoeder wordt schimmelmateriaal gedroogd en mechanisch verkleind. Dat kan gebeuren door malen of fijnverpulveren. Bij dit proces blijft het merendeel van het oorspronkelijke droge materiaal in het product, inclusief zowel goed als slecht in water oplosbare bestanddelen. Het poeder kan daardoor nog celwandmateriaal en andere oorspronkelijke structuren bevatten. De deeltjesgrootte, droogtemperatuur en opslag zijn factoren die mede de uiteindelijke kwaliteit bepalen.
Maar 'poeder' vertelt niet automatisch wat er precies is gemalen. Is het uitsluitend het vruchtlichaam, gekweekt mycelium of mycelium met resten van een graansubstraat? Vooral dat laatste kan de verhouding tussen schimmelbestanddelen en zetmeel beïnvloeden. Wie producten vergelijkt, moet dus zowel de naam van de paddenstoel als het verwerkte materiaal kennen.
Wat gebeurt er bij het maken van een extract?
Bij een extract brengt een producent onder gekozen omstandigheden oplosbare bestanddelen van de grondstof over naar water of een ander geschikt extractiemiddel. Vervolgens kan de vloeistof van het resterende vaste materiaal worden gescheiden. De vloeistof wordt daarna vaak geconcentreerd en eventueel gedroogd, bijvoorbeeld tot een fijn poeder. Het eindresultaat bevat niet noodzakelijk alle oorspronkelijke componenten in dezelfde verhouding als het verse of gedroogde vruchtlichaam.
Een heetwaterextract bevat vooral stoffen die bij de gebruikte waterbehandeling vrijkomen. Een andere oplosmiddelkeuze of een tweede extractiestap kan een ander chemisch profiel geven. Dat wil niet zeggen dat elk extract rijk is aan precies dezelfde moleculen: grondstof, procesinstellingen, filtratie en eventuele toevoegingen beïnvloeden de uitkomst.
Wat kun je van een extractieverhouding afleiden?
Op sommige verpakkingen staat bijvoorbeeld 10:1. Bij één mogelijke berekeningswijze betekent dit dat tien kilogram grondstof is gebruikt om één kilogram extract te verkrijgen. Fabrikanten kunnen echter verschillend omgaan met vochtbasis, rendement en dragerstoffen. De aanduiding vertelt bovendien niet hoeveel bètaglucanen, eiwitgebonden verbindingen of andere specifieke stoffen zijn aangetroffen.
Een verhouding van 20:1 is daarom niet automatisch dubbel zo hoogwaardig als 10:1. Als de uitgangsgrondstoffen, analysemethoden of procesdoelen verschillen, zijn de getallen slecht vergelijkbaar. Een productspecificatie moet uitleggen hoe de verhouding is gedefinieerd, niet alleen een opvallend cijfer afdrukken.
Welke componenten interesseren onderzoekers?
In maitake worden onder andere complexe polysachariden onderzocht. Deze grote koolhydraatmoleculen kunnen uiteenlopende glucoseverbindingen bevatten. Het totale polysacharidegehalte is iets anders dan het specifieke bètaglucaangehalte; een enkel analytisch cijfer moet niet worden gebruikt alsof het alle chemische bestanddelen beschrijft. Er bestaan bovendien verschillende bètaglucaanfracties met verschillende structuren.
Pérez-Bassart en collega's onderzochten in 2023 extracties uit maitake, shiitake en oesterzwam. Hun aanpak met opeenvolgende koude, warme en alkalische behandelingen laat zien hoe de keuze van een extractiemethode verschillende fracties oplevert. Dit biedt chemische kennis, maar niet de conclusie dat een commerciële extractvorm medisch effectiever is dan gewoon paddenstoelenpoeder.
Waarom speelt de drogestofbasis zo'n grote rol?
Verse paddenstoelen bevatten veel water. Wanneer water wordt verwijderd, neemt de massa sterk af zonder dat daardoor automatisch nieuwe bestanddelen ontstaan. Wie 100 gram vers product met 100 gram extract vergelijkt, vergelijkt dus ongelijke uitgangsmaterialen. Ook de toevoeging van maltodextrine of andere dragers kan het procentuele gehalte van bepaalde stoffen veranderen.
Daarom moet een laboratoriumrapport vermelden of de analyse op nat gewicht, droog gewicht of het uiteindelijke handelsproduct is uitgevoerd. Dat voorkomt schijnbaar indrukwekkende maar misleidende vergelijkingen tussen verschillende vormen. Een drogestofcorrectie maakt resultaten interpreteerbaarder, maar vervangt nog steeds geen chemische specificatie.
Waarop moet een goed etiket antwoord geven?
Een bruikbaar etiket noemt Grifola frondosa, vermeldt of vruchtlichaam of mycelium is gebruikt, en onderscheidt gemalen paddenstoel van geëxtraheerde grondstof. Bij een extract zijn ook extractiemiddel, eventuele toevoegingen, batchnummer en de relevante gemeten analyten zinvol. Als een fabrikant percentages voor bètaglucanen opgeeft, hoort daar een herkenbare analysemethode bij.
Het doel van deze informatie is niet een winnaar uit te roepen. Poeder en extract zijn verschillende productvormen met uiteenlopende toepassingsmogelijkheden in voedselproductie en onderzoek. Welke vorm passend is, hangt af van de beoogde toepassing en een controleerbare omschrijving van het materiaal, niet van algemene marketingwoorden als 'ultra-concentrated'.
Bronnen en verdere verdieping
- Pérez-Bassart, Z. en collega's. Compositional differences of β-glucan-rich extracts from three relevant mushrooms obtained through a sequential extraction protocol. Food Chemistry, 2023, DOI 10.1016/j.foodchem.2022.134207.
- McCleary, B. V. en Draga, A. Measurement of β-Glucan in Mushrooms and Mycelial Products. Journal of AOAC International, 2016, 99(2), 364–373.
- Bioactive Ingredients and Medicinal Values of Grifola frondosa (Maitake). Foods, 2021, 10(1), 95. DOI 10.3390/foods10010095.
- North American Mycological Association. Commonly Cultivated Mushroom Species; beschrijving van maitake en zijn kweekvormen.