Cordyceps in Europees onderzoek en regelgeving
Een schimmel kan uitvoerig zijn onderzocht zonder dat deze als voedingsmiddel of voedingssupplement in de Europese Unie mag worden verkocht. Bij Cordyceps is dit onderscheid bijzonder belangrijk, omdat onder de handelsnaam meerdere soorten voorkomen. Cordyceps militaris en Ophiocordyceps sinensis zijn biologisch verschillende organismen en de voedselrechtelijke beoordeling hoeft niet hetzelfde te zijn. Voor de Europese markt gelden regels over nieuwe voedingsmiddelen, veiligheid, etikettering en gezondheidsclaims. Een wetenschappelijke publicatie vervangt geen toelating.
Wat bedoelt Europa met een nieuw voedingsmiddel?
De Europese Novel Food-verordening, Verordening (EU) 2015/2283, regelt onder andere voedingsmiddelen die niet vóór 15 mei 1997 in significante mate binnen de EU voor menselijke consumptie werden gebruikt. Ook voedingsmiddelen die uit schimmels zijn gemaakt of via nieuwe productieprocessen ontstaan, kunnen onder de definitie vallen. Niet elk exotisch ingrediënt is automatisch nieuw, maar een lange gebruiksgeschiedenis buiten Europa is op zichzelf geen bewijs dat vóór de peildatum sprake was van significante consumptie in de EU.
De exacte identiteit van een ingrediënt doet ertoe. Niet alleen de soort, maar ook het gebruikte deel, de bereidingswijze, het type extract en de beoogde toepassing kunnen relevant zijn. Het feit dat iemand een soort ooit in thee gebruikte, is daarom niet automatisch bewijs dat een modern geconcentreerd extract in iedere levensmiddelcategorie is toegestaan.
Welke status heeft Cordyceps militaris?
De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit, de NVWA, publiceerde inspectieresultaten over Cordyceps militaris in 2025. De toezichthouder meldt expliciet dat C. militaris een niet-toegelaten nieuw voedingsmiddel in de EU is. Volgens die officiële uitleg mag de soort daarom niet als voedingssupplement worden verkocht zolang de vereiste toelating ontbreekt. Dit is een duidelijke beperking die niet mag worden weggepoetst met marketingtermen als 'natuurlijk', 'traditioneel' of 'wetenschappelijk onderzocht'.
De NVWA beschreef dat zij bij zeventien bedrijven controles uitvoerde na meldingen over Cordyceps-producten. Bij vijf van de zeventien werden producten met C. militaris aangetroffen. Bij de andere bedrijven bleek de situatie anders, bijvoorbeeld doordat het om C. sinensis ging of de verkoop al was gestopt. Die uitkomst illustreert waarom correcte soortidentificatie voor toezichthouders essentieel is.
En Cordyceps sinensis?
In dezelfde NVWA-publicatie wordt aangegeven dat Cordyceps sinensis in de Novel Food-statuscatalogus staat als niet-nieuw voor de toepassing in voedingssupplementen. Een dergelijke vermelding moet zorgvuldig worden gelezen: zij zegt niet dat iedere mogelijke afgeleide, iedere geconcentreerde productvorm of elke levensmiddeltoepassing automatisch is toegestaan. De precieze categorie en de aantoonbare geschiedenis van gebruik blijven belangrijk. Bovendien blijft de overige levensmiddelenwetgeving gelden, ook wanneer een ingrediënt voor een bepaalde toepassing niet als nieuw wordt beschouwd.
Bij oudere naamgeving wordt de wilde rupsschimmel in veel wetenschappelijke publicaties Ophiocordyceps sinensis genoemd. Voor juridische documenten is het daarom nodig de gebruikte soortnaam en eventuele synoniemen zorgvuldig te vergelijken, zodat men een publicatie over de ene soort niet foutief toepast op de andere.
Wat is de functie van de Europese Novel Food-catalogus?
De Europese Commissie onderhoudt een Novel Food-statuscatalogus met informatie over uiteenlopende ingrediënten. De catalogus is bedoeld als hulpmiddel bij de beoordeling van voedselstatus, maar vervangt niet in alle gevallen de juridische toets van een concreet product. Wanneer status of de reikwijdte van een vermelding onzeker is, kan de bevoegde nationale autoriteit worden geraadpleegd. De Europese regelgeving legt de verantwoordelijkheid om de status te controleren bij de exploitant die een voedingsmiddel op de markt wil brengen.
Het is belangrijk om geen conclusies te trekken uit een zoekresultaat dat alleen de soortnaam bevat. Een vermelding kan immers uitsluitend een specifieke toepassing of een bepaalde verwerkingsvorm betreffen. Controleer daarom of het document exact overeenkomt met de gebruikte grondstof, zoals vruchtlichaam, mycelium, poeder of een extract met afzonderlijke productie-eigenschappen.
Mag onderzoek naar de soort wel worden gepubliceerd?
Ja, onderzoek naar taxonomie, ecologie, moleculen, laboratoriumtechnieken en mogelijke risico's is iets anders dan het verkopen van een ingrediënt als levensmiddel. Wetenschappelijke publicaties mogen een organisme beschrijven, ook wanneer commerciële toepassingen aan beperkingen onderworpen zijn. Een onderzoeksartikel over cordycepine of een bepaalde kweekmethode is daardoor niet automatisch reclame voor een toegelaten voedingsproduct.
Bij publieksinformatie is een duidelijk onderscheid tussen wetenschappelijke bevindingen en gebruiksaanbevelingen nodig. Dat een verbinding in celonderzoek een meetbare reactie geeft, betekent niet dat het consumeren van de bijbehorende schimmel een vergelijkbaar effect heeft. Bovendien vormen laboratoriumresultaten geen vrijbrief om ziektebehandeling, preventie of andere medische uitkomsten aan voedingsmiddelen toe te schrijven.
Wat geldt voor gezondheidsclaims?
Gezondheidsclaims op levensmiddelen vallen binnen de EU onder afzonderlijke regels, waaronder Verordening (EG) 1924/2006. Een gezondheidsclaim moet voldoen aan de toepasselijke voorwaarden en toelating. De wetenschap achter een hypothese is niet hetzelfde als de juridische toestemming voor een commerciële claim. Zo maakt een onderzoek naar een stof niet automatisch de bewering toegestaan dat een supplement het immuunsysteem versterkt, vermoeidheid behandelt of een ziekte beïnvloedt.
Ook impliciete claims tellen mee in de context van reclame. Een tekst die direct naast een koopknop uitsluitend positieve experimentele resultaten opsomt, kan een andere indruk geven dan een neutraal artikel over de geschiedenis van een laboratoriumontdekking. Daarom is het verstandig dat een kennisplatform steeds vermeldt welk type onderzoek is besproken en wat de grenzen van de resultaten zijn.
Hoe beoordeelt een aanbieder de exacte grondstof?
Begin bij een volledige wetenschappelijke soortnaam en documenteer het gebruikte deel: vruchtlichaam, mycelium of een ander materiaal. Verzamel bewijs over herkomst en het productieproces. Controleer of eventuele extractiestappen tot een ander ingrediënt of een aanzienlijk veranderd chemisch profiel leiden. Vergelijk vervolgens de gegevens met de actuele Novel Food-regels, de informatie van de Europese Commissie en nationale toezichthouders. Bij onzekerheid is een formele beoordeling passender dan het aannemen dat vergelijkbare producten elders ook worden verkocht.
Naast juridische status blijven productveiligheid en kwaliteitscontrole nodig: microbiologische analyses, mogelijke verontreinigingen, identiteit en traceerbaarheid. Een legale status betekent geen garantie dat iedere afzonderlijke partij aan alle eisen voldoet. De verschillende controles moeten elkaar aanvullen.
Wat moeten lezers van Healthy Fungi hiervan begrijpen?
Op een kenniswebsite kunnen we uitleggen hoe Cordyceps-soorten leven, hoe wetenschappers hun chemische samenstelling onderzoeken en waarom historische teksten aandacht aan zulke schimmels besteedden. Die informatie is op zichzelf waardevol. Maar we moeten geen suggestie wekken dat een besproken soort daarom in de EU kan worden verkocht of dat de beschrijving een bewezen medische werking vertegenwoordigt. Zeker bij C. militaris moet de bestaande Europese beperking helder worden benoemd.
Wanneer de regelgeving in de toekomst verandert, moet de actuele status opnieuw worden gecontroleerd. Een artikel hoort geen onbeperkt geldende markttoelating te beloven. De juridische informatie in dit stuk beschrijft de op 18 oktober 2026 gecontroleerde officiële uitgangspunten; bij feitelijke verkoopbeslissingen is een actuele productgerichte toets noodzakelijk.
Conclusie
Europese wetgeving maakt een fundamenteel onderscheid tussen het onderzoeken van een schimmel en het als voedingsmiddel verkopen ervan. Voor Cordyceps militaris is volgens de NVWA een vereiste toelating als nieuw voedingsmiddel niet aanwezig. Andere soorten en toepassingen moeten afzonderlijk worden beoordeeld. Precieze soortidentificatie, heldere bronvermelding en terughoudendheid met gezondheidsclaims zijn daarom onmisbaar.
Officiële en wetenschappelijke achtergrond
- Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit. Inspectieresultaten Cordyceps militaris 2025.
- Europese Commissie. Novel Food; Novel Food Status Catalogue; Consultation Process on Novel Food Status.
- Verordening (EU) 2015/2283 betreffende nieuwe voedingsmiddelen.
- Verordening (EG) 1924/2006 inzake voedings- en gezondheidsclaims voor levensmiddelen.
- Phylogenetic classification of Cordyceps and the clavicipitaceous fungi. Studies in Mycology, 2007. PMCID PMC2104736.