Chaga en zware metalen: waarom herkomst ertoe doet
Chaga groeit in nauw contact met een boom en zijn omgeving. Daarom is de herkomst van Inonotus obliquus relevant wanneer het materiaal als grondstof wordt gebruikt. Daarbij gaat het niet om de romantische gedachte dat een bos automatisch schoon is. Bodem, luchtdepositie, boomsoort, groeiplaats en verwerking kunnen invloed hebben op welke ongewenste elementen in het uiteindelijke product terechtkomen. Alleen een analyse kan aantonen hoeveel van een bepaald element in de onderzochte partij aanwezig is.
Wat bedoelen we met zware metalen?
Bij voedselveiligheid wordt vaak onderzoek gedaan naar lood, cadmium, kwik en arseen. Strikt genomen zijn niet al deze stoffen vanuit chemisch perspectief hetzelfde soort metaal; arseen is bijvoorbeeld een metalloïde. In productspecificaties worden ze vaak gezamenlijk besproken als contaminanten. Hun risico's hangen af van de chemische vorm, concentratie en blootstelling.
Een rapport moet daarom aangeven welk element is gemeten. Ook is van belang of de analyse bijvoorbeeld totaal arseen of een specifieke arseenvorm betreft. Resultaten met verschillende definities zijn niet zonder meer met elkaar te vergelijken.
Kan een prachtige groeiplaats toch contaminanten bevatten?
Ja. Opname en afzetting van elementen hangen af van lokale omstandigheden, vroegere industriële activiteiten, bodem en water, en eigenschappen van de schimmel en boom. Een visueel gezonde berk is geen garantie dat iedere ongewenste stof afwezig is. Omgekeerd is niet iedere aangetroffen meetwaarde een overschrijding van een wettelijke limiet: daarvoor moeten productcategorie, eenheid en toepasselijke norm worden vastgesteld.
Tijdens verzamelen, drogen en malen kan bovendien verontreiniging worden toegevoegd. De kwaliteit van een partij ontstaat niet alleen in het bos, maar in de hele keten van oogst tot verpakking. Een verklaring als ‘wild en natuurlijk’ is geen vervanging voor een traceerbare controle.
Wat leert onderzoek naar Chaga-extracten?
Een onderzoek naar extractie met verwarmd water onder verschillende pH-omstandigheden mat onder meer mineraal- en sporenelementen in de verkregen Chaga-fracties. De auteurs rapporteerden arseen in de onderzochte extracten, terwijl lood en cadmium bij de gekozen meetcondities niet werden aangetoond. Zulke resultaten zijn specifiek voor de geteste monsters en extractievoorwaarden en mogen niet worden gegeneraliseerd naar alle Chaga-producten.
De overdracht van een element uit vaste grondstof naar een vloeibaar extract kan bovendien afwijken van de totale concentratie in de grondstof. Een analyse van droge stukken Chaga is daardoor niet automatisch gelijk aan een analyse van gedroogd waterextract. Voor de consument is het meest relevante rapport vaak dat van de vorm waarin het product werkelijk wordt verkocht.
Hoe lees je een meetwaarde correct?
Laboratoria rapporteren gehalten vaak in milligram per kilogram of microgram per kilogram. Bij de vergelijking moet je letten op de meeteenheid en op de vraag of het monster nat, droog of gereconstitueerd is. Een rapport met bijvoorbeeld 0,10 mg/kg lood zegt iets over die specifieke parameter in die partij, niet over microbiologische zuiverheid of het gehalte aan gewenste bestanddelen.
Ook een mededeling ‘onder de detectiegrens’ vraagt nadere lezing. Wat was de detectie- of kwantificeringsgrens? Hoe representatief was het monster? Zonder die gegevens kan een ogenschijnlijk geruststellend label te weinig informatie bevatten.
Welke Europese regels zijn relevant?
Verordening (EU) 2023/915 stelt maximumgehalten vast voor bepaalde contaminanten in specifiek omschreven voedselcategorieën. Welke limiet geldt, moet worden beoordeeld aan de hand van de exacte productindeling, de actuele geconsolideerde versie en regels voor gedroogde of verwerkte voedingsmiddelen. Je kunt dus niet één willekeurig getal op elk Chaga-extract plakken. Bij een ingrediënt dat niet onder de geclaimde voedselcategorie valt, moet eerst de juridische status worden beoordeeld.
De regelgeving vraagt verder dat voedselveiligheid niet alleen wordt beoordeeld op een gewenste samenstelling. Verontreinigde grondstof wordt niet automatisch veilig door die met een ander ingrediënt te mengen of door uitsluitend een aantrekkelijk eindetiket te maken.
Een serieuze herkomst- en analysecheck
- Is groeiregio, oogstmethode en partijnummer gedocumenteerd?
- Op welke grondstof en productvorm heeft de analyse betrekking?
- Zijn lood, cadmium, kwik en arseen beoordeeld waar relevant?
- Staat de uitslag in een duidelijke eenheid met meetmethode en rapportdatum?
- Is de vergelijking gemaakt met de juiste actuele voedselcategorie?
- Zijn de testgegevens herleidbaar naar de verpakte batch?
Het belang van herkomst zit uiteindelijk niet in een natuurclaim, maar in de mogelijkheid om een partij te volgen, relevante risico's te beoordelen en onafhankelijke resultaten te begrijpen.
Bronnen en verder lezen
- Effects of pH and Temperature on Water under Pressurized Conditions in the Extraction of Nutraceuticals from Chaga (Inonotus obliquus) Mushroom (2021). PMCID PMC8389277.
- Europese Commissie. Verordening (EU) 2023/915 betreffende maximumgehalten aan bepaalde contaminanten in levensmiddelen; geconsolideerde versie van 19 augustus 2026.
- Codex Alimentarius. General Principles of Food Hygiene, CXC 1-1969.